Phải làm gì khi thấy mình tụt hậu so với người khác

Tóm tắt xã luận “Phải làm gì khi thấy mình tụt hậu so với người khác” của tác giả Nihar Chhaya đăng tải trên Tạp chí Kinh doanh Harvard.

---

Cảm giác chẳng dễ chịu chút nào khi tụt hậu so với người khác nhất là khi mà chúng ta cho là họ chỉ ngang ta. Cổ nhân đã nói rằng hãy "đừng cạnh tranh với người khác, hãy chỉ cạnh tranh với chính mình." Nhưng nói thì dễ hơn là làm. Với sự gia tăng của mạng xã hội, thật khó để nhắm mắt không thấy thành tích của người khác nếu bạn vẫn muốn giữ duy trì kết nối với họ. Và trên thực tế, thành tích của người khác, trên một khía cạnh nào đó, lại rất có thể có lợi cho ta. Một nghiên cứu gần đây cho thấy rằng thành tích của người khác có thể trở thành nguồn cảm hứng trong cả công việc và cuộc sống của chúng ta.

Vậy thì, làm thế nào để khai thác những lợi ích tích cực của cạnh tranh mà không phải chịu đựng những bất an khởi lên trong lòng? Có 5 chiến thuật để thực hiện điều này như sau:

Thứ nhất, hãy theo dõi các điểm kích động so sánh của bạn.

Căng thẳng do cảm giác bị tụt hậu so với người khác có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức. Có thể là thoáng qua, chẳng hạn như khi bạn nghe sếp khen một đồng nghiệp, hoặc có thể là một điều dai dẳng hơn, chẳng hạn như khi bạn chứng kiến ​​đồng nghiệp của bạn bỏ việc và xây dựng doanh nghiệp khởi nghiệp riêng và trở nên rất thành công.

Hãy nghĩ xem những gì có thể khơi mào và đẩy bạn tới điểm tự so sánh với người khác. Sự ủng hộ của sếp đối với đồng nghiệp có khiến bạn cảm thấy mình kém cỏi không? Thành tích của bạn bè bằng hữu có làm bạn thất vọng không? Bạn có thấy mình thường xuyên lướt LinkedIn, Facebook hoặc Instagram và cảm thấy mức độ bất an và cô lập ngày một cao hơn không? Nếu nhận ra các điểm kích động khơi mào đó thì bạn không đơn độc đâu. Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng mạng xã hội đã làm trầm trọng thêm thành kiến ​​tiêu cực vốn có của chúng ta, vì con người chúng ta luôn luôn đặt nặng những trải nghiệm tiêu cực hơn những trải nghiệm tích cực.

Điều quan trọng là phải biết rõ điều gì thì kích động sự so sánh, bởi vì một khi nhận thức được rằng đó là một yếu tố kích động, bạn có thể biến chúng thành cơ hội để có phản ứng tích cực, hơn là đi vào trầm cảm, bất an, đau khổ và ghen tị.

Thứ hai, hãy chuyển từ phản ứng một cách bị động sang chủ động gắn phản ứng với lợi ích cá nhân

Một khi bạn đã có thể quan sát và xác định được các tình huống gây ra cảm giác tụt hậu, bạn có thể quyết định bỏ qua tất cả các hoạt động gây bất an. Nhưng đó khó có thể là một giải pháp hợp lý hoặc thực tế.

Ví dụ, bạn khó có thể nào mà tránh được việc nghe sếp nói gì về bạn hoặc đồng nghiệp của bạn. Và nếu trên mạng xã hội, bạn có thể xóa bỏ quan hệ hoặc ngừng sử dụng mạng xã hội, tuy nhiên bạn sẽ có cảm giác hụt ​​hẫng vì ngày một bị cô lập hơn. Một cách tiếp cận tốt hơn có tính chủ động là gắn kết những cảm xúc với lợi ích của bạn.

Lấy ví dụ, lần sau khi bạn lướt mạng xã hội. Hãy tự hỏi bản thân tại sao bạn lại lướt vào lúc đó. Có phải là do chán chường, chẳng có việc gì để làm không? Sau đó, chủ ý quyết định tham gia mạng xã hội chỉ để giải trí chứ không phải để tự đánh giá bản thân. Hoặc lần tới khi bạn bắt gặp tin tức về sự thành công trong sự nghiệp của một đồng nghiệp và thấy cảm thấy mình kém cỏi thì hãy lùi lại và quan sát cảm xúc của mình mà không phán xét. Sau đó, hãy chủ động xem xét sự tiến bộ của đồng nghiệp một cách khách quan, như thể bạn là một nhà báo đang nghiên cứu câu chuyện và cuộc đời họ chứ không phải là người cạnh tranh trực tiếp với họ.

Nếu cách này khó làm quá thì hãy tạm dừng lại. Nhưng hãy nhớ rằng bạn luôn có thể tiếp cận tất cả mọi người với ý định học hỏi. Thay vì tự nhủ "ước gì mình đã làm điều đó", thì hãy tự vấn "tại sao lại không thể chứ?" Sau đó, hãy dành một chút thời gian để lắng nghe những ý tưởng xuất hiện trong đầu bạn.

Thứ ba, hãy thể hiện sức mạnh cá nhân để lấy lại sự tự tin và động lực

Mỗi khi có cảm giác bất an, bạn có thể bắt đầu ngẫm nghĩ làm sao để có thể đuổi kịp người khác. Lúc này, hãy khơi dậy cảm giác an toàn bằng cách thực hiện những hành động nhỏ để đạt được những chiến thắng nhỏ. Thúc đẩy những điểm mạnh cốt lõi của bạn, thể hiện chúng ra bên ngoài và sử dụng sự tự tin thu được để củng cố tính kiên trì.

Một khách hàng mà tôi huấn luyện đã rất đau lòng khi kế hoạch thăng cấp lên vị trí Phó chủ tịch cao cấp của tập đoàn vào năm 2020 của anh ấy bị hoãn lại do đại dịch. Anh ấy lo lắng rằng cơ hội giành được vị trí ước mơ này trong công ty của mình sẽ dần biến mất. Và anh trở nên ghen tị với các cộng sự của mình trong các công ty khác, những người đã vượt qua rào cản đó trước cuộc khủng hoảng.

Để phá vỡ trạng thái tiêu cực của anh ta, một điều khó chịu và có thể gây hại cho thành tích của anh ấy trong năm nay, anh ấy quyết định tận dụng một thế mạnh mà anh ấy đã dựa vào trong quá khứ: đó là tài năng viết lách. Anh ấy đã viết một bài báo đầy tư duy sâu sắc cho blog của công ty về cách vượt qua cuộc khủng hoảng hiện tại như thế nào — và bài blog này đã trở thành bài được xem nhiều nhất trong công ty. Vô số đồng nghiệp cấp dưới và cấp cao đều thể hiện lòng biết ơn về sự hướng dẫn trung thực và lạc quan của anh ta. Phản hồi này khiến anh ta tự tin về giá trị của mình và cũng làm tăng thêm sự tín nhiệm cho lãnh đạo đối với anh ta, củng cố thêm khả năng có thể được thăng chức khi thời điểm thích hợp đến.

Thứ tư, xác định lại nhóm ngang hàng của bạn và tạo một sân chơi mới.

Khi bạn so sánh mình với một nhóm bạn bè cố định, bạn tham gia vào một trò chơi có tổng bằng 0, nơi bạn chỉ có thể dẫn trước hoặc đi sau. Nhưng bằng cách mở rộng nhân sinh quan của bạn để chơi với nhiều nhóm mới và đa dạng, bạn tạo ra thêm nhiều vùng không gian mới để đánh giá. Thành công bấy giờ không còn là 1 hay 0 nữa.

Jackie, giám đốc của một công ty nằm trong danh sách Fortune 100, đã không được chọn vào vị trí Phó Chủ tịch trong ba năm liền. Khi bắt đầu cảm thấy tuyệt vọng và bế tắc ở vị trí hiện tại, cô ấy đã cố gắng mở rộng quan hệ, thay đổi cách làm việc và tương tác với đồng nghiệp để tìm ra ý nghĩa của công việc của mình. Nhưng dường như cô ấy không thể thỏa mãn khi biết rằng chức danh Phó chủ tịch có thể sẽ chẳng bao giờ là của cô ấy.

Nhận ra rằng cô ấy luôn giới hạn góc nhìn của mình trong một nhóm nhỏ ngang hàng là các phó chủ tịch, cô ấy bắt đầu kết nối với những người bên ngoài công ty để chia sẻ các giá trị của cô ấy về tinh thần kinh doanh. Sau khi tham gia vào một hội đồng đánh giá hàng tháng để nghe những bản giới thiệu từ các công ty khởi nghiệp ở địa phương và cố vấn cho họ, cô ấy đã tìm thấy một tinh thần đổi mới. Mặc dù cô ấy vẫn chỉ đứng sau những sáng lập viên của các công ty khởi nghiệp đó, nhưng giờ đây cô ấy rất thích được học hỏi từ họ. Và bằng cách đó, cô không chỉ hóa giải nỗi đau tự so sánh trong công ty mà còn cảm thấy tràn đầy năng lượng và động lực để đánh giá lại nguyện vọng sự nghiệp của mình.

Thứ năm, đừng nuôi kỳ vọng nội tại của người khác.

Khi cạnh tranh, bất an là khi bạn cảm thấy bị tụt hậu, chẳng hạn như khi so với các đồng nghiệp trên con đường thăng tiến sự nghiệp. Nhưng có một suy nghĩ thậm chí còn tai hại hơn dẫn đến sự bất an vĩnh viễn: đó là niềm tin rằng bạn không chỉ nên làm tốt hơn các đồng nghiệp của mình mà còn phải đạt được tất cả những gì họ đang cố gắng đạt. Điều này trở thành một cuộc chạy đua không hồi kết, và bạn sẽ không bao giờ có thể tận hưởng những gì bạn đã đạt được vì bạn luôn luôn đuổi theo kỳ vọng của người khác. Khi ấy, kỳ vọng nội tại của bạn luôn thay đổi tùy thuộc vào những gì người khác mong muốn.

Nhiều khách hàng của tôi, những người thấp hơn một bậc so với vị trí Giám đốc điều hành luôn mơ thấy mình ở vị trí ấy. Trong sâu thẳm, họ không muốn áp lực công việc của vị trí cao nhất này, nhưng họ vẫn tin rằng họ nên trở thành giám đốc điều hành vì các đồng nghiệp của họ cũng khao khát vị trí ấy. Tư duy này tạo ra một viễn cảnh không thể tránh khỏi. Nếu họ không theo đuổi hoặc không đạt được chức danh Giám đốc điều hành, họ sẽ cảm thấy thua kém so với những người khác. Nhưng nếu họ đạt được thì họ có thể lại cảm thấy bị mắc kẹt ở một vị trí mà họ không thực sự mong muốn.

Hãy xem xét khả năng rằng mọi thứ bạn đã chọn cho đến bây giờ luôn là con đường đúng đắn, bất kể những gì bạn nghĩ rằng bạn phải làm. Tỉnh thức tự nhắc nhở mình rằng "Dù ta ở đâu, thì đó chính là đích". Đừng phức tạp hóa sự bất an của mình bằng ngoái lại phía sau. Sau đó, luôn đánh giá các quyết định trong tương lai dựa trên các giá trị của bạn và khả năng những quyết định này mang lại cơ hội phát triển cho bạn hay không. Thay đổi hướng đi dựa trên những gì người khác muốn sẽ làm bạn luôn luôn ở phía sau và trở thành nô lệ cho mong cầu của người khác.

Bất kỳ nỗ lực nào trong sự nghiệp và cuộc sống của bạn chắc chắn sẽ mang đến sự tự so sánh và bất an. Nhưng bất cứ khi nào bạn cảm thấy mình đang tụt hậu so với những người khác (cho dù đó là sự thật hay không), bạn có thể sử dụng các chiến thuật trên đây để lấy lại sự tự tin và  trở nên xuất sắc hơn trong các cuộc đua thực sự quan trọng và có ý nghĩa.

---

Nguyên văn của Bài xã luận này được xuất bản lần đầu trên Tạp chí Kinh doanh Harvard vào ngày 25 tháng 8 năm 2020. Bản Tóm tắt tới đây là hết. Dự án được thực hiện bởi Tự Giác Chấm VN với phương châm: Sống Đời Tỉnh Thức - Tự Lực Giác Ngộ.