Lễ

Nhân Lễ Nghĩa Trí Tín là cái gì? Đó là Ngũ Thường, năm cái điều "thường" này vốn được đặt ra như là điều vốn phải có của kẻ làm người. Tức là không có thì không được coi là người. Các cụ ngày xưa ác thật. Xét theo chuẩn mực ấy thì còn mấy ai là người đâu. Toàn thân người đầu súc vật cả.

Trong cái bộ Ngũ Thường này, chém ra thì cả quyển. Thế nhưng rảnh thì chỉ thích đem một chữ ra ngó thôi. Đó là chữ Lễ.

Nguồn gốc tượng hình của chữ này là cái bình có chứa ngọc ngà châu báu để cúng tế trời đất. Vậy mà cái nghĩa dùng nhiều lại là "thái độ, cách hành xử đúng đắn". Xét kĩ thì cũng chẳng xa. Nếu tự coi mình là một cái bình, lư, và cách sống, thái độ, cách hành xử của mình chính là châu báu, ngọc ngà ở trong đó. Tất cả để đem dâng tặng lên trời đất, ơn trên... thì cũng phải. Lại tự hỏi, thế nếu mà vứt hết ngọc ngà kia đi, thay rác rưởi vào, thì có đem cúng được chăng?

Xửa xưa ở bên Tàu, chỉ có mấy bộ sách gọi là Tứ Thư, Ngũ Kinh là mấy sách quan trọng mà trí thức phải học. Trong Ngũ Kinh có nguyên một Kinh cho phần này gọi là Kinh Lễ, chả kém phần quan trọng so với Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Dịch và Kinh Xuân Thu. Kinh Lễ có hơn trăm chương ghi lại từ cách cúng tế lớn (Đại Lễ) cho tới cách hành xử, làm người qua lễ ký, lễ thuyết, vấn đáp về lễ. Người xưa quả nhiên coi Lễ là quan trọng như một cột trụ của xã hội, giữ cho người là người. Chả thế mà lúc ấy có hẳn một Bộ rất to gọi là Bộ Lễ. Cái Bộ Lễ này nó gom cả thông tin, truyền thông, văn hóa, giáo dục, ngoại giao vào cả đó. Lễ Bộ Thượng Thư to lắm, bằng 4-5 ông bộ trưởng ngày nay ấy. Ngày ấy mà ăn không nên đọi, nói còn chẳng sõi thì chả có cửa vào Lễ Bộ đâu.

Ngày nay, mắng một đứa là đồ vô lễ thấy nó cứ nhẹ nhẹ thế nào ấy. Cái từ Vô Lễ nghĩa là không có Lễ, tức là bảo mày không phải là người nữa rồi, con súc vật. Nặng thế cơ mà. Nặng còn hơn vô văn hóa, vô giáo dục, ấy chứ. Cái bình, cái lư ngó vào chẳng còn gì có giá trị cả, toàn rác rưởi, không còn có gì có thể dâng lên hay cúng tế được nữa. Chỉ còn là đồ bỏ đi, vô dụng.

(David Nguyen, 21/02/2020)