Độc

Từ Độc ( 毒) trong "độc tính" (toxic), là một từ gây nhiều tranh cãi. Chiết tự của từ này trên có bộ Triệt dưới có bộ Mẫu gây ra nhiều suy đoán ý nghĩa và nguồn gốc tư tưởng của người xưa khi tạo ra từ tượng hình này. Triệt có nghĩa một nghĩa là chọc, khuấy. Mẫu có nghĩa là người đàn bà lớn tuổi. Dựa vào hai nghĩa này, có nhiều người suy luận ra là đàn bà là khi bị tổn hại là biểu hiện của sự độc địa, rồi phán bừa là độc địa như đàn bà lớn tuổi, như kiểu mấy bà cô không chồng.

Tuy nhiên, nghiên cứu kĩ hơn chút thì về sự biến dạng của từ tượng hình thì thấy từ Mẫu xuất phát và biến dạng từ bộ Vô trong vô vọng, vô phương. Còn bộ Triệt thì lại còn có khi được dùng tượng hình cho cây cỏ. Vậy thì đơn giản có thể hiểu ý là loài thảo dược khi ăn vào thì vô phương cứu chữa hay vô vọng. Như thế thì hợp lý với ý nghĩa độc tính hơn.

Độc cũng có nhiều loại. Có loại thì gây sát thương, làm chết ngay, như kiểu uống thuốc trừ sâu, thuốc diệt chuột vậy. Cũng có loại độc ngấm từ từ, hại lâu dài, gây đau đớn dài lâu như khói, bụi, ô nhiễm, hóa chất bảo quản thực phẩm ...

Tương tự, ác nhân và độc nhân cũng khác nhau căn bản. Ác nhân thì cướp giết hiếp. Độc nhân thì chỉ cần ở gần nói chuyện hay tương tác ngày này qua ngày khác, lời nói, hành động không làm tổn hại ngay nhưng nó như chất độc ngấm dần, làm tổn hại sự an vui của ta. Nếu độc dược làm tổn hại thân ta thì độc nhân làm tổn hại tâm ta. Nếu vô phúc ở trong một nhóm người, một cộng đồng có nhiều độc nhân thì tâm sẽ bị tổn thương từ từ, dần sẽ sinh bệnh. Thế nên, cần phải biết tự bảo vệ mình khi mà môi trường thì đầy độc dược và xã hội thì đầy độc nhân vậy.

Đại thi hào Nguyễn Du có một bài thơ rất hay là Khổng tước vũ để luận về chữ Độc

Khổng tước phủ hoài độc

Ngộ phục bất khả y

Ngoại lộ văn chương thể

Trung tàng sát phạt ky

Nhân khoa dung chỉ thiện

Ngã tích vũ mao kỳ

Hạc hải diệc hội vũ

Bất dữ thế nhân tri

Dịch thơ là:

Chất độc trong gan công.

Thuốc giải chắc là không

Bề ngoài vẻ đẹp mã

Chất giết người giấu trong

Người đời khen hình đẹp

Ta thì tiếc bộ lông

Hạc biển cũng biết múa

Nhưng chẳng để ai trông

(David Nguyen, 12/06/2020)